غیرقانونی بودن بازگشت تحریم ها علیه ایران بعد از بازگشت اسنپ بک

ایران بعد از سال ها تلاش برای حل دیپلماتیک مسئله ی هسته ای با اروپا و امریکا در گفتگوهای چندین ساله ی خود با گروه 5+ 1 به توافقی دست یافت که با عنوان برجام یا برنامه جامع اقدام مشترک معروف شد. این برنامه، فرآیندی گام به گام برای رفع تحریم ها علیه ایران و اطمینان جهانی از صلح آمیز بودن برنامه ی هسته ای ایران محسوب می شد. برجام در داخل ایران و نیز در بین احزاب مختلف کشورهای طرف مقابل، دارای موافقان و مخالفانی بود. به هر روی این توافق امضا شد و گفتگوهای چندین ساله مرتبط با آن به سرانجام مشخصی دست یافت. یکی از مسائل مهم در این توافق مربوط به چگونگی حل و فصل اختلافات ناشی از اجرای این برنامه است که به مانند سایر توافقات و قرادادها می بایست مشخص می شد. چگونگی رفع اختلاف های پیش آمده از جریان این برنامه به صورتی خاص در اختیار طرف مقابل قرار گرفت و ابتکار عمل را در اختیار گروه 1+5 قرار می داد. البته به نظر می رسد این شیوه از حل اختلاف، بیشتر شبیه به حق فسخ در قرادادها، می باشد. به عبارت دیگر طرف اروپایی – آمریکایی از این حق برخوردار بود که با لحاظ برخی از شرایط، این توافق را نادیده بگیرد و به آن خاتمه دهد. البته به جهت تفسیر های مختلف از آن، برداشت ها نیز متفاوت بود. ذیلا به این بحث از جنبه ی حقوق معاهدات بین المللی در پرتو اصول منشور ملل متحد بخصوص فصل هفتم منشور اشاره خواهیم کرد. فصل هفتم منشور راجع به اختیارات شورای امنیت سازمان ملل متحد در این توافق که می تواند مؤید بر تصمیم 1+5 در فسخ قرارداد محسوب شود. مکانیسم حل اختلاف در برجام به اسنپ بک (snapback) یا مکانیسم ماشه (Trigger mechanism) مشهور است. اسنپ بک به فرایندی اطلاق می شود که به موجب آن بازگشت تحریم های اعمال شده از طریق شورای امنیت سازمان ملل متحد می تواند در یک پروسه ی خودکار و صرفا با اعلام طرف مقابل اتفاق افتد و نقش شورای امنیت در این فرآیند صرفا به عنوان مرجعی است که می تواند از آن جلوگیری کند و البته وجود حق وتو مسلما مانع از این خواهد شد. به عبارت دیگر اگر هر کدام از طرف های این توافق مدعی شود که طرف مقابل به تعهدات خود پایبند نیست می تواند موضوع را به کمیسیون مشترکی که برای این مسئله در برجام پیش بینی شده است اعلام نماید و در واقع فرایند شکایت و اختتام توافق را کلید بزند. برخی مدعی هستند که این سازوکار به اصرار طرف آمریکایی در برجام گنجانده شده است که مسلما به نوعی می تواند درست باشد چرا که اصرار آمریکا به اعمال تحریم ها علیه ایران قبل و بعد از برجام، اماره ای بر آن است که این مکانیسم را برای خود ایجاد کرده باشد.