در جریان تجاوز غیرقانونی آمریکایی – صهیونی به ایران، وضعیت هایی ایجاد شده است که از جنبه ی حقوقی و روابط بین المللی، موضوع را واجد پیچیدگی خاصی می نماید. این وضعیت مربوط به اتفاقاتی است که بین ایران و همسایگان آن بخصوص در حاشیه ی خلیج فارس رخ داده است. تجاوز دولت آمریکا به ایران عمدتا با بهره گیری از حریم زمینی، هوایی و دریایی این کشورها انجام شده است. پایگاه های نظامی آمریکایی در این کشورها، میزبان تسلیحات و دیگر ابزارهای پشتیبانی نظامی هستند و سامانه های پدافندی مستقر در این اماکن، مانع جدی در دفاع کامل ایران از خود محسوب می شوند بعبارت دیگر کشورهای همسایه با میزبانی از نیروهای نظامی آمریکایی، در تجاوز غیرقانونی به ایران نقش مهمی داشته اند. طرح مسئولیت بین المللی دولت ها مصوب کمیسیون حقوق بین الملل مصوب 2001 که راجع به شرایط انتساب عمل متخلفانه به کشورها و شیوه های جبران خسارت تدوین شده است، در ماده 16راجع به انتساب عمل متخلفانه به کشورها در قالب کمک یا مساعدت در ارتکاب این اعمال، اشعار می دارد دولتی که در ارتکاب فعل متخلفانه بین المللی توسط دیگر به او مساعدت یا کمک می کند در صورت وجود شرایط زیر مسئولیت بین المللی دارد:
الف) آن دولت با آگاهی از شرایط فعل متخلفانه بین المللی به این کار اقدام میکند.
ب) فعل مزبور اگر توسط خود آن دولت هم ارتکاب می یافت، فعل متخلفانه بین المللی محسوب می شد.
با دقت در این ماده قانونی، می توان استنباط نمود که مساعدت و در معنای حقوقی معاونت در ارتکاب رفتار متخلفانه، می تواند موجب ایجاد مسئولیت بین المللی برای دولت ها باشد. حال باید دید آیا در موضوع حاضر این شرایط راجع به کشورهای همسایه ی ایران وجود دارد و آیا می توان به استناد این ماده قانونی، این کشورها را دارای مسئولیت بین المللی دانست یا خیر؟
- Mahmoud.rashnavaz@gmail.com
- تهران، سپهبد قرنی، نرسیده به کریمخان، کوچه حقیقت طلب، پلاک ۹، طبقه چهارم، واحد ۱۶